دانلود مقاله اسفناج با فرمت ورد ودر 45 صفحه قابل ویرایش

قسمتی از متن مقاله   اسفناج

مقدمه

اسفناج بومی آسیا و به احتمال زیاد بومی ایران می باشد. تاریخ نشان می دهد که این سبزی در 2000سال قبل در ایران کشت می شده وایرانیان باستان به خواص آن پی برده بودند. اسفناج در سال1100میلادی از ایران به اسپانیا برده شده، سپس از اروپا به آمریکا انتقال یافت و همچنین توسط اعراب به شمال افریقا وارد شد. مردم چین در سال 764 میلادی آن را کشت می نمودند واز آن به عنوان سبزی استفاده می کرده اند.

نام اسفناج از کلمه اسپانیایی espinacea مشتق شده است. نام سانسکریتی که به کشت قدیم آن اشاره کند وجود ندارد. اسفناج دو نوع است: دارای دانه های خاردار و دانه های صاف. اینها در آلمان در سال 1351 و در سایر مناطق اروپا در سال 1352 شناخته شده بودند.

گیاه شناسی اسفناج:

نام علمی اسفناج Spinacea oleracea L. می باشد که متعلق به تیره Chenopodiaceae استو خويشاوندى نزديکى با چغندرقند دارد.. اسفناج گیاهی است یکساله و دوپایه. گل های نروماده آن روی دو گیاه مختلف قرار دارد. پایه های نر بعد از تولید دانه گرده از بین می روند، ولی پایه های ماده باقی خواهند ماند وتولید بذر می کنند. در طبیعت، اسفناج یکپایه هم دیده شده است. اسفناج بعد از سبز شدن بذر تولید برگ های روزتمی کند. این برگ ها از ساقه های بسیار کوتاهی که درنزدیکی زمین قرار دارند، خارج می شوند. ممکن است شاخه های فرعی از ساقه اصلی بوجود آید وهمچنین شاخه های درجه سوم از شاخه های درجه دوم خارج شوند. زمانی که برگ ها رشد کافی کردند وشرایط مساعد گردید، ساقه های بلندی شروع به رشد می کنند که از انتهای آن شاخه های جانبی بوجود می آیند. دسته ای از گل ها در انتهای ساقه اصلی و شاخه های جانبی بوجود خواهند آمد. گل ها به صورت خوشه در انتهای ساقه اصلی و شاخه های فرعی ظاهر می شوند. تعداد گل در هر خوشه متفاوت است و ممکن است تا 12عدد برسد البته باز شدن گل ها و تشکیل میوه ها همزمان صورت نمی گیرد.

اسفناج به‌عنوان يگ گياه روزبلند به‌شدت تحت‌تأثير طول روز بلند قرار مى‌گيرد، يعنى روزها بلند مى‌شوند. تمايل گياه به ساقه و گل رفتن افزايش مى‌يابد. هر چند عوامل آب و هوائى ديگر مانند گرما مى‌تواند به‌گل رفتن را تسريع نمايد ولى عامل اصلى نبوده و فقط طول مدت روشنائى است که نقش عمده را خواهد داشت، بنابراين اگر طول مدت روشنائى کمتر از ۱۲ ساعت باشد، اسفناج به‌گل نخواهد رفت.

اسفناج از نظر تلقيح يک گياه آلوگام است و انتقال دانه‌هاى گرده آن به‌وسيله باد صورت مى‌گيرد.

اسفناج دارای دو نوع بذر می باشد:

- بذر گرد و صاف و بدون تیغ با نام علمی Spinacea oleracea L.var.inermis

- بذر خاردار یا تیغ دار به نام علمی Spinacea oleracea L.var.spinosa.

چهار نوع بوته اسفناج را با توجه به تظاهر جنسیت شرح داده شده است:

- گیاهان نر: این گیاهان از نظر اندازه کوچک ترند و زود تر از انواع دیگر گل می دهند.

- گیاهان نررویشی: این بوته ها از نظر اندازه بزرگ ترند.

- گیاهان ماده: این گیاهان از نظر اندازه بزرگ ترند و برای دوره های طولانی در حال رویش می مانند.

- گیاهان یکپایه: این بوته ها ممکن است منحصرا"نر،ماده و یا ابتدا به طور کامل ماده باشند و بعدا" نر شوند.

وسعت و اهمیت:

اگرچه اسفناج توسط نسل های زیادی کشت وزرع می شد لیکن اهمیت تجاری خود را نسبتا دیر پیدا نمود مصرف آن در رژیم غذایی بسیار توصیه شده و به عنوان یک سبزی برگی مهم که مصرف آن رو به کاهش می‌باشد باقی مانده است. در سال1977 اسفناج در بین 22 سبزی عمده بیستمین از نظر سطح زیر کشت و بیست و یکمین از نظر ارزش بود.

سطح زیر کشت اسفناج تازه برای بازار از 24304 هکتار در سال 1349 به 10732 هکتار در سال 1359 و به 4018 هکتار در سال 1977 کاهش یافت اگر چه عملکرد در واحد سطح به میزان متوسطی بین سالهای 1977 و1949 افزایش داشت لیکن تولید از120815 تن به 36784 تن کاهش یافت ، و ارزش از13050000 دلار به 13746000 دلار در طی دوره 28 ساله 1949 تا1977افزایش پیدا نمود.

همچنین اسفناج برداشت شده برای تهیه فراورده از 16250 هکتار در سال 1949 به13094 هکتا‏‏ر در سال 1959 ، و سپس به حدود 8343 هکتار در سال 1977 کاهش یافت همزمان عملکرد در واحد سطح بیش از دو برابر گردید و کل تولید از 117100 تن در سال 1949 به 147820 تن در سال 1959 و 153700 تن در سال 1977 افزایش یافت. در همین سالها ارزش آن از 4850000 دلار به5531000 دلار و 10600000 رسید.

اسفناج تازه و فراورده ای هر دو مجموعا به 12361 هکتار در سال 1977 رسید، که مجموع تولید 176036 تن به ارزش 24246000 دلار بود. اگر چه مصرف اسفناج رو به کاهش است، لیکن هنوز در غالب سفره ها، سبزی مهمی می باشد.

روند کار در راندمان تولید:

هزینه های توید و برداشت اسفناج در هکتار، عمدتا به خاطر عملیات بسیار مکانیزه پایین است. اسفناج برای تهیه فراورده احتیاج به کارگر کمتری نسبت به سایر محصولات به جز نخود فرنگی سبز و ذرت شیرین دارد. از سال 1939 تا1977، احتیاج های کارگری برای اسفناج تازه از 306 به 44 ساعت کار کارگر در هکتار کاهش یافته است. در طول دوره 1939 تا1959، احتیاجهای کارگری برای اسفناج فرآورده ای از 205 به 54 ساعت کار در هکتار کاهش یافت که تماما" با ماشین برداشت شده و به صورت انباشته به کارخانه تولید فراورده حمل شده است.

بین سال های1939 و1977، میانگین عملکرد در هکتار اسفناج تازه به طور متوسطی از 5147 کیلو به 9175 کیلو افزایش یافت. در حالی که نتیجه حاصل از یک ساعت کار کارگر افزایش چشمگیر 1232% را نشان داد. به همین ترتیب اسفناج فراورده ای از 642 به 41735کیلو در هکتار افزایش یافت و نتیجه حاصل از یک ساعت کار کارگر بیش از هر سبزی دیگری، افزایش اعجاب انگیزی پیدا نمود. افزایش حاصل یک ساعت کار کارگر با بهبود ماشین آلات وعملیات زراعی تداوم می یابد.

احتیاجات آب وهوایی:

اسفناج یک محصول فصل خنک است که سرمای زیر صفر را بهتر از بیشتر سبزی های فصل خنک تحمل می‌کند. اسفناج می تواند تا 7 درجه سانتیگراد زیر صفر را تحمل کند. در مناطقی که زمستان ملایم است(مثل خوزستان)، رشد آن در زمستان بسیار عالی است در این مناطق اوایل پاییز به کشت آن اقدام می کنند.چنانچه بعد از زمستان هوا یک مرتبه گرم نشود، بذر را زمستان می کاریم و در اوایل بهار محصول اسفناج را برداشت می کنیم. گرمای زیاد باعث به گل نشستن و در نتیجه بذر دادن گیاه می گردد. این امر سبب می شود که طعم برگ ها تند، رشد و نمو ان کند شود و پس از مدتی خشک شده، از بین بروند. البته علت دیگری در زود به گل نشستن اسفناج موثر است و آن طول مدت روشناییمی باشد. هر چند طول مدت روشنایی بیشتر شود گیاه زودتر به گل می نشیند. اسفناج یک سبزی روزکوتاه است. البته زود به گل رفتن اسفناج به رقم ان بستگی دارد، بعضی از ارقام اسفناج نسبت به گل نشستن زود تر از موعد مقرر مقاوم تر از بقیه می باشند، در صورتی که تعدادی دیگر بسیار حساس می باشند. به طور کلی می‌توان گفت اسفناج نسبت به آب و هوا حساسيت چندانى ندارد و جزء محصولات فصل خنک است. رطوبت کافى هوا و خاک در رشد و نمو و کيفيت اسفناج اثر مثبت دارند. در مناطق خيلى سرد اسفناج زمستانه صدمه مى‌بيند.