دانلود مقاله مروری بر گردشگری و اثرات آن با فرمت ورد ودر 15 صفحه قابل ویرایش

قسمتی از متن مقاله

 مقدمه
گردشگری در حال حاضر، تبدیل به یکی از صنایع پول‌ساز برتر دنیا شده است و کمک زیادی به رشد اقتصادی کشورهای دنیا کرده است. گردشگری با افزایش رشد اقتصادی، قابلیت کاهش فقر در دنیا را دارد چراکه می‌تواند باعث توزیع درآمدهای اقتصادی در کشورهای مختلف شود. علاوه بر آن، درآمد حاصل از این صنعت از ضریب فزاینده بالایی نسبت به دیگر صنایع برخوردار است زیرا در گردشگری بیشتر ارائه خدمات صورت می‌گیرد تا ارائه کالا و از کمترین ضرر اقتصادی برخوردار است، به همین دلیل به صنعت گردشگری، صنعت بدون دود گفته می‌شود که این ویژگی باعث شده است تا در کنار کشورهای توسعه یافته، کشورهای در حال توسعه و ضعیف تر در زمینه روساخت‌های لازم نیز، به این صنعت توجه بسیاری کنند چراکه با استفاده از منابع سرشار ملی و خدادادی می‌توانند اقدام به جذب گردشگر کنند و اقدامات لازم را در جهت تسهیل ورود و خروج گردشگران (داخلی و خارجی) را با شتاب و کیفیت بیشتری انجام دهند.
علاوه بر نقش اقتصادی، صنعت گردشگری توانسته است در بسیاری از جهات دیگر مانند زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و هنری نیز تاثیرات مثبت بسیاری بگذارد. به‌طور مثال باعث رویارویی و نزدیکی فرهنگ‌ها و مردم مختلف شده است. این امر سبب می‌شود تا مردم جهان بیشتر با یکدیگر آشنا شوند و از نزدیک، نحوه معیشت و زندگی افراد مختلف را مشاهده کنند و میراث ملوس و ناملوس جوامع را بیشتر درک کنند و به حفظ آن و توسعه پایدار جوامع میزبان، احترام بگزارند. در واقع احترام متقابل گردشگر و جوامع میزبان از ارکان اساسی صنعت گردشگری محسوب می‌شود، به همین دلیل سازمان جهانی گردشگری در راستای تحکیم این احترام، اصولی را به نام اصول اخلاقی گردشگری ایجاد کرده است تا هم جوامع و هم گردشگران از وظایف خود در قبال یکدیگر و نیز در مقابل میراث ملموس و ناملوس جوامعشان، آگاهی بیشتری به دست آورند و سعی کنند بدون ایجاد تعارض‌های فرهنگی و اجتماعی، به توسعه صنعت گردشگری کمک کنند. در این راستا گردشگری فرهنگی ، مهم‌ترین بخش از گردشگری است که به عدم ایجاد این تعارض‌ها، توجه ویژه ای دارد و سعی می‌کند بدون ایجاد کمترین آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی به جوامع میزبان، به رشد و توسعه خود ادامه دهد. کشور ایران نیز به دلیل منابع سرشار فرهنگی و طبیعی و نیز آگاهی از تاثیرات مثبت این نوع گردشگری، می‌تواند در جهت توسعه گردشگری فرهنگی گام بردارد (اکوتوریسم نیز قسمی از گردشگری فرهنگی محسوب می‌شود) و صنعت ایران را از وابستگی به نفت و گاز تا حد زیادی خارج کند.
گردشگري در بستر محيط جغرافيايي صورت می‌گیرد كه متشكل از محيط طبيعي، فرهنگي و اجتماعي است. هر يك از اين دو محيط متشكل از عواملي هستند كه به نوعي بر گردشگري تاثير گذار است و از آن تاثير می‌پذیرد. گردشگري می‌تواند اثرات متفاوت و قابل توجهي در منطقه‌ی گردشگر پذير بر جاي بگذارد. اين اثرات می‌توانند اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، سياسي و زيست محيطي باشند. با توجه به پيچيدگي و همچنين گستردگي فعالیت‌های گردشگري اثرات ناشي از آن نيز ابعاد به هم پیوسته‌ی بسياري دارند كه بايد درمطالعه ي اثرات گردشگري به آن‌ها توجه شود.
در بررسي و ارزيابي اثرات گردشگري شاهد گرايش بسياري به تاكيد بر اثرات مثبت و ناديده انگاشتن و يا عدم توجه لازم به اثرات منفي ناشي از آن هستيم. حال آن كه بيشتر تحقيقات انجام گرفته پس از دهه‌ی 1970 نشان دهنده‌ی اين امر هستند كه اثرات منفي گردشگري از اثرات مثبت آن بيشتر است.
در پي رشد روز افزون گردشگري اين صنعت می‌تواند اثرات مخرب و جبران ناپذيري را بر محيط و جوامع محلي وارد آورد. بحث مديريت اثرات گردشگري به منظور كنترل و تعديل اين اثرات مطرح است.

 محدوده‌ی قابل قبول تغییرات (Limits of Acceptable Change)
چارچوبي جهت برنامه ريزي و مديريت گردشگران است كه هدف آن تصميم گيري در رابطه با اين مساله است كه چه ميزان تغيير اثرات توسط ديدار كنندگان در يك منطقه‌ی طبيعي قابل قبول است. اين فرايند، مديريت اثرات حاصل از فعالیت‌های گردشگران را در سطوح قابل قبول ممكن می‌سازد.

 اثرات گردشگري
گردشگري در محيطي صورت می‌گیرد كه متشكل از انسان و ویژگی‌های طبيعي است. محيط انساني متشكل از عوامل و فرايندهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است. محيط طبيعي نيز از گياهان، جانوران و زیستگاه‌هایشان تشكيل می‌شود. با اين حال شايان ذكر است كه در واقع محيط انساني و محيط طبيعي در هم آمیخته‌اند و فعاليت انساني هم بر محيط طبيعي اثر می‌گذارد و از آن اثر می‌پذیرد.
گردشگري می‌تواند به عنوان شكلي با اهميت از فعالیت‌های انساني اثرات قابل توجهي داشته باشد. اين اثرات در منطقه‌ی مقصد، جايي كه گردشگران با محيط محلي، اقتصاد، فرهنگ و جامعه تعامل دارند بسيار مشهود است. از اين رو می‌توان به طور مرسوم اثرات گردشگري را تحت عناوين اثرات اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و زيست محيطي مورد بررسي قرار داد. در حقيقت مسائل گردشگري عموماً چند جانبه اند و غالباً داراي مجموعه اي از ابعاد اقتصادي، اجتماعي، زيست محيطي هستند. بنابراين هنگام بررسي هر يك از انواع اثرات بايد به خاطر داشت كه اين اثرات چند جانبه اند و تقسيم بندي آن‌ها آسان نيست. به بيان ديگر نمی‌توان اثرات گردشگري را به سادگي تحت عنوان اثرات اجتماعي، زيست محيطي يا اقتصادي طبقه بندي كرد بلكه اين اثرات ابعاد به هم پیوسته‌ی بسياري دارند (ميسون،2003). احتمالاً اثرات گردشگري در طول زمان و با توسعه‌ی مناطق مقصد تغيير می‌کنند. به نظر وال (1997) عوامل كليدي سهيم در اثرات گردشگری عبارت‌اند از: نوع فعالیت‌های گردشگري صورت گرفته، ویژگی‌های جامعه‌ی ميزبان در منطقه‌ی مقصد و ماهيت تعامل بين ديدار كنندگان و ساكنين. پاره ای از صاحبنظران نیز اهميت زمان ومكان را در اثرات گردشگري لحاظ نموده اند. آن ها با تاكيد بر اهميت مکان و زمان، مدعي هستند كه اين موارد اثرات گردشگري را از اثرات ساير بخش‌های صنعتي جدا می‌سازد. آن ها در ارتباط با فضاي گردشگري اظهار بیان می کنند كه ایجاد و استفاده ازصنعت گردشگري بر خلاف بسياري از فعالیت‌های صنعتي ديگر در يك مكان صورت می‌گیرد. اين بدان معناست كه گردشگر محصول را در مقصد گردشگري به مصرف می‌رساند. بنابراين اثرات گردشگري از نظر مکانی بیشتر در مقصد گردشگري متمركزهستند. به همین علت به دليل فصلي بودن فعالیت‌های گردشگري، اثرات گردشگري در زمان‌های خاصي از شدت بيشتري برخوردار هستند. فصلي بودن گردشگری بیشتر نتیجه‌ی دو عامل مهم است: 1- مکان 2- دوره‌ی تعطيلات.
از آن جا كه مکان گردشگری بر موضوعات مهمی مانند ساعات تابش نور خورشيد يا شرایط آب و هوایی آن مکان اثرگذار است، عامل مهمي در گردشگري محسوب می‌شود. همچنین توانايي گردشگران در بازديد از مقاصد گردشگري در زمان‌های خاصي از سال، مانند چگونگی وضعیت تعطيلات سالانه مدارس نيز می‌تواند عامل فصلي شدن فعالیت‌های گردشگري باشد.
گردشگري برخودِ گردشگران نيز اثراتي دارد. اين اثرات را می‌توان در رفتار آن‌ها در مقاصد گردشگري ملاحظه نمود. همچنين ممكن است اين اثرات، زماني كه گردشگر از سفر خود برمی گردد نمايان می‌شود. مثلاً امكان دارد تجربيات گردشگران بر رفتار آینده‌ی گردشگر در انتخاب یا عدم انتخاب دوباره‌ی آن مکان به عنوان مقصد گردشگری، اثر بگذارد؛ بنابراین برخي از تجربيات در خود مقصد به دست می‌آیند و پاره ای آثار آن‌ها می‌تواند در محل ديگري صورت بگيرد.

o اثرات اقتصادي گردشگري
تا كنون بيشترين پژوهش در عرصه‌ی گردشگري در زمینه‌ی اثرات گردشگري صورت گرفته و در اين ميان سهم اثرات اقتصادي از بقیه بيشتر است. بيشتر اين تحقيقات توسط اقتصاد دانان صورت گرفته و بر اثرات درآمد واشتغال گردشگری تمركز داشته است. برخی اثرات گردشگری در زیر آمده است:
- كمك به افزايش در آمد ارزي
- كمك به درآمدهاي دولتي
- اشتغال زايي
- كمك به توسعه‌ی منطقه اي

اين مزايا را می‌توان در سطوح ملي، محلي و منطقه اي مورد ارزيابي قرار دارد. بنا به نظر کارشناسان گردشگری برخی عواقب منفي اقتصادي گردشگري عبارتند از:
- تورم
- هزينه فرصت‌ها
- وابستگي بيش ازحد به گردشگري
گردشگري می‌تواند منجر به تورم ناشي از افزايش قیمت‌های زمين، خانه و حتي مواد غذايي شود. هنگامي كه تقاضاي گردشگران از خدمات محلي درمقصد زياد باشد قيمت كالاهاي مذكور نيز ممكن است افزايش يابد. هزينه فرصت‌ها اشاره به هزینه‌ی پرداختن به فعاليت گردشگري به جاي انجام اشكال ديگر فعالیت‌های اقتصادي دارد. براي مثال هزینه‌هایی كه درمنطقه اي ساحلي به جای سرمايه گذاري در كشاورزي، باغباني يا ماهي گيري صرف سرمايه گذاري در گردشگري می‌شود. وابستگي بيش از حد به گردشگري نیز می‌تواند در كشورهاي كوچكي كه دولت گردشگري را بهترين راه براي توسعه اين كشورها می‌داند دیده شود. در این کشورها در طول زمان آن قدر وابستگی به گردشگري زیاد می‌شود كه هر گونه تغيير در تقاضا می‌تواند منجر به بحران اقتصادي بزرگي شود. با اين حال گردشگري اغلب به عنوان يكي از گزینه‌های توسعه پيش روي كشورها و نواحي توسعه يافته و در حال توسعه قرار دارد. بیشتر كشورها گردشگري را به ساير گزینه‌های ممكن ترجيح می‌دهند. بنابراين این گونه کشورها چه در جاهايي كه صنايع قديمي در حال نابودی‌اند و نيازمند تجديد حيات هستند و چه در مناطق بهره برداري شده اي كه به دنبال توسعه بوده‌اند، گزینه‌های اندكي پيش رو دارند